Sự thật về gout: Không chỉ là “bệnh của người giàu”

Gout là bệnh gì?

Gout là một bệnh lý thuộc nhóm rối loạn chuyển hóa. Khi nồng độ acid uric trong máu tăng cao kéo dài, các tinh thể urat (muối của acid uric) có thể lắng đọng tại khớp và mô xung quanh khớp, gây nên tình trạng viêm – sưng – đau rất dữ dội.

Acid uric không phải “chất độc lạ”, mà là sản phẩm thoái hóa của các chất có tên là purin. Purin đến từ hai nguồn: một phần từ thức ăn (thịt, hải sản, nội tạng…), phần còn lại do chính cơ thể chúng ta tạo ra trong quá trình chuyển hóa. Bình thường, acid uric sẽ được thận lọc và đào thải qua nước tiểu. Khi cơ thể tạo ra quá nhiều hoặc thận đào thải kém, acid uric sẽ tích tụ trong máu.

Bệnh gout thường có hai giai đoạn:

• Gout cấp: những cơn đau khớp đột ngột, thường ở khớp ngón chân cái, khớp sưng đỏ, nóng, đau đến mức không chạm vào được.
• Gout mạn: các cơn đau tái đi tái lại, xuất hiện thêm những cục nhỏ gọi là hạt tophi quanh khớp, vành tai; lâu ngày khớp có thể biến dạng, hạn chế vận động.

Điều quan trọng cần nhớ: gout là bệnh mạn tính, cần được theo dõi và điều trị lâu dài, chứ không phải “đau xong uống vài viên thuốc là khỏi hẳn”.

Sự thật: gout không chỉ gặp ở người giàu

Thực tế, gout là một bệnh rối loạn chuyển hóa, không phân biệt giàu hay nghèo. Người có thu nhập cao hay thấp đều có thể bị bệnh này nếu rơi vào các nhóm nguy cơ sau:

• Yếu tố di truyền: Có người thân ruột thịt (bố, mẹ, anh chị em ruột) bị gout, nguy cơ của bạn cũng cao hơn.
• Thừa cân, béo phì, ít vận động: Trọng lượng cơ thể tăng kéo theo thay đổi về chuyển hóa, tăng acid uric máu.
• Bệnh lý mạn tính đi kèm: Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, bệnh thận mạn… đều làm tăng nguy cơ mắc gout.
• Thận đào thải kém: Khi chức năng thận suy giảm, acid uric khó được đào thải, dù khẩu phần ăn có thể không quá nhiều đạm.
• Thói quen sinh hoạt: Uống nhiều bia rượu, thường xuyên dùng đồ uống có đường, thức khuya, căng thẳng kéo dài.

Bạn có thể thấy, rất nhiều yếu tố không liên quan gì đến chuyện giàu hay nghèo. Một người lao động phổ thông, thu nhập vừa phải, nhưng thừa cân, ít vận động và có bệnh thận mạn… hoàn toàn có thể mắc gout, thậm chí nặng không kém ai.

Gout không chỉ do ăn nhiều thịt: hiểu đúng về nguyên nhân

Ăn uống là yếu tố quan trọng, nhưng không phải là “yếu tố duy nhất”. Acid uric được tạo ra từ purin, và phần lớn purin là do cơ thể tự sản xuất, chỉ một phần đến từ thực phẩm. Điều này có nghĩa là:

• Có người ăn uống không quá “dư giả” nhưng cơ thể tạo nhiều acid uric, thận đào thải kém → vẫn bị gout.
• Ngược lại, có người ăn rất nhiều thịt, hải sản nhưng cơ địa khác, thận làm việc tốt, acid uric vẫn trong ngưỡng an toàn.
  Chế độ ăn nhiều:
• Thịt đỏ, nội tạng, hải sản, nước hầm xương đậm đặc
• Bia rượu, nước ngọt có gas, đồ uống nhiều đường sẽ làm tình trạng tăng acid uric nặng hơn, dễ bùng phát cơn gout cấp. Nhưng nếu chỉ đổ hết lỗi cho thức ăn thì chúng ta sẽ bỏ sót những yếu tố quan trọng khác như di truyền, bệnh thận, béo phì, thuốc đang dùng…

Điều hợp lý hơn là kết hợp điều chỉnh ăn uống – lối sống và điều trị y khoa đúng cách, chứ không cực đoan theo một phía.

Làm gì khi nghi ngờ mắc gout hoặc đã được chẩn đoán gout?

Nếu bạn từng có đợt sưng đau khớp đột ngột, đặc biệt ở khớp ngón chân cái, đau tăng về đêm, chạm nhẹ cũng đau; hoặc các cơn đau khớp tái đi tái lại nhiều lần, tốt nhất không nên tự chẩn đoán hay chỉ nghe theo lời mách bảo truyền miệng.

Bạn nên:

• Đi khám tại cơ sở y tế uy tín, chuyên khoa cơ xương khớp hoặc nội tổng quát.
  • Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, khám khớp, chỉ định xét nghiệm acid uric và các xét nghiệm liên quan (chức năng thận, mỡ máu, đường máu…).
  • Tùy trường hợp, có thể chụp X-quang, siêu âm khớp hoặc làm các xét nghiệm khác để phân biệt gout với các bệnh khớp khác.
• Tuân thủ điều trị nếu được chẩn đoán gout:
  • Không tự ý uống thuốc giảm đau kéo dài, đặc biệt là thuốc có chứa corticoid, vì có thể gây nhiều tác dụng phụ nguy hiểm.
  • Dùng thuốc hạ acid uric và các thuốc khác theo đúng hướng dẫn bác sĩ, không tự ý dừng thuốc khi hết đau. Cơn đau giảm không có nghĩa là acid uric đã ổn định.
• Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn:
  • Hạn chế rượu bia, nước ngọt có gas, nội tạng, thịt đỏ, hải sản quá nhiều.
  • Ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi vừa phải, uống nước đủ theo khuyến cáo của bác sĩ (tùy chức năng thận).
  • Giữ cân nặng hợp lý, tăng cường vận động phù hợp sức khỏe (đi bộ, bơi, đạp xe nhẹ…).

    

Cuối cùng, điều quan trọng là hiểu đúng về gout:

• Gout không còn là “bệnh của người giàu”, mà là bệnh lý chuyển hóa ai cũng có thể gặp.
• Hiểu đúng giúp bạn không chủ quan vì nghĩ mình “không giàu nên không mắc bệnh”, nhưng cũng không hoang mang kiêng khem quá mức

Trên đây là những kiến thức cơ bản về gout mà bạn nên nắm nếu đang mắc bệnh. Nếu bạn quan tâm chế độ ăn cho người bị gout, đừng bỏ lỡ bài tiếp theo của SMED nhé!