Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi là bệnh lý nghiêm trọng xảy ra khi nguồn máu nuôi đến chỏm xương đùi bị giảm hoặc tắc nghẽn, khiến tế bào xương dần bị hoại tử. Tình trạng này gây đau nhức, hạn chế vận động và nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời có thể dẫn đến sụp, biến dạng khớp háng và tàn phế.
Tổng quan
Tại Việt Nam, hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở nhóm tuổi từ 30 đến 50. Bệnh ghi nhận tỷ lệ mắc cao hơn ở nam giới, chủ yếu do thói quen sử dụng rượu bia, thuốc lá và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Nhiều báo cáo tại các bệnh viện lớn cho thấy số ca mắc ở người trẻ tuổi ngày càng tăng, phản ánh xu hướng “trẻ hóa” của bệnh lý này trong những năm gần đây.
Hoại tử chỏm xương đùi có thể xảy ra ở một số vị trí khác nhau:
-
Toàn bộ chỏm xương đùi: Chỏm xương đùi là phần đầu của xương đùi khớp với ổ cối để tạo nên khớp háng. Khi máu nuôi kém, phần chỏm bị hoại tử làm bề mặt khớp mất ổn định. Giai đoạn đầu người bệnh chỉ thấy khó chịu vùng háng, mông hoặc mặt trước đùi. Khi tổn thương nặng hơn, chỏm bị lún và biến dạng, gây đau tăng và hạn chế vận động khớp háng.
-
Vùng chịu lực (mặt trên chỏm): Đây là vùng chịu lực khi đứng và đi lại nên khi hoại tử xảy ra, xương yếu và dễ sụp lún nhanh. Người bệnh thường đau tăng khi bước lên, đứng lâu, leo cầu thang hoặc chạy nhảy. Khớp biến dạng sớm, dáng đi khập khiễng và giảm vận động rõ rệt.
-
Vùng trung tâm của chỏm: Vùng trung tâm không chịu lực trực tiếp nên tiến triển chậm và kín đáo. Người bệnh thường chỉ đau âm ỉ hoặc cảm giác nặng khớp khi đổi tư thế. Nhưng nếu không điều trị, tổn thương sẽ lan sang vùng chịu lực, khiến khớp biến dạng và đau tăng rõ.
-
Vùng dưới chỏm (gần cổ xương đùi): Vùng trung tâm không chịu lực trực tiếp nên tiến triển chậm và kín đáo. Người bệnh thường chỉ đau âm ỉ hoặc cảm giác nặng khớp khi đổi tư thế. Nhưng nếu không điều trị, tổn thương sẽ lan sang vùng chịu lực, khiến khớp biến dạng và đau tăng rõ.
Cùng SMED tìm hiểu
Nguyên nhân Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi
Rối loạn tuần hoàn máu nuôi chỏm xương đùi
Mạch máu bị hẹp hoặc tắc khiến tế bào xương thiếu oxy và dưỡng chất, dẫn đến hoại tử.
Lạm dụng rượu bia
Rượu gây rối loạn chuyển hóa lipid, làm mạch máu nhỏ bị tắc và giảm tưới máu đến chỏm xương.
Sử dụng corticoid kéo dài
Sử dụng corticoid có thể làm tăng nguy cơ tắc mạch và giảm khả năng sửa chữa xương.
Chấn thương
Chấn thương vùng háng – đùi có thể làm tổn thương mạch máu nuôi chỏm xương đùi, dẫn đến hoại tử
Bệnh lý nền
Một số bệnh lý nền như lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, gout, rối loạn chuyển hóa mỡ, thalassemia, nghiện thuốc lá cũng có thể là nguyên nhân
Không rõ nguyên nhân (tự phát)
Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể nhưng vẫn xảy ra hoại tử.
Những dấu hiệu cảnh báo
Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi
Đau vùng háng
Đau vùng háng là biểu hiện sớm và thường xuyên nhất, lúc đầu đau nhẹ, tăng dần theo thời gian.
Đau lan xuống phần mặt trước đùi
Đau lan xuống mặt trước đùi hoặc ra vùng mông, đôi khi lan đến đầu gối khiến bệnh nhân nhầm sang bệnh lý cột sống hoặc khớp gối.
Đau tăng khi đi lại
Đau tăng khi đi lại, đứng lâu hoặc lên xuống cầu thang; giảm khi nghỉ ngơi ở giai đoạn đầu.
Hạn chế vận động
Một số động tác hạn chế vận động như khó xoay chân, khó gập người, khó dang hoặc khép chân cũng có thể là dấu hiệu
Đau cả khi nghỉ ngơi
Đau cả khi nghỉ ngơi hoặc về đêm ở giai đoạn tiến triển, báo hiệu nguy cơ xương bắt đầu sụp lún.
Điều trị
Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi
Là phương pháp giúp tăng tuần hoàn máu đến vùng chỏm xương đùi, cải thiện biên độ vận động khớp háng và tăng sức mạnh cơ quanh khớp để giảm tải trọng lên chỏm xương đùi. Các kỹ thuật thường sử dụng gồm kéo giãn, bài tập tăng sức cơ mông – đùi, sóng xung kích, laser cường độ cao. Tuy nhiên, hiệu quả tốt nhất ở giai đoạn sớm, trường hợp chỏm đã sụp thì khó phục hồi hoàn toàn.
Ứng dụng sự kết hợp giữa dưỡng chất tái tạo sinh học và dưỡng chất phục hồi cơ học, giúp tái tạo mô sụn, xương và khớp bị tổn thương do thoái hóa, đồng thời cung cấp trực tiếp dưỡng chất chuyên biệt cho các cơ quan như gân, cơ, dây chằng và hệ thần kinh nhờ phương pháp thủy châm định vị chính xác. Ngoài ra sử dụng thêm liệu pháp dryneedling tác động trực tiếp vào huyệt vị, điểm trigerpoint điểm tắc nghẽn, giúp giải phóng chèn ép, các điểm nút thắt cơ chính xác với ưu điểm an toàn, hiệu quả, không gây đau
Có thể giúp giảm đau nhanh trong giai đoạn đau nhiều. Tuy nhiên tiêm corticoid nếu lạm dụng lại là nguyên nhân gây hoại tử chỏm xương đùi, vì vậy chỉ tiêm khi có chỉ định và đúng liều, và hoàn toàn không phải phương pháp điều trị triệt để.
Bác sĩ sẽ khoan vào vùng xương hoại tử để giảm áp lực trong xương và kích thích tái tạo mạch máu, có thể kết hợp ghép tế bào gốc giúp phục hồi xương tốt hơn. Phương pháp này hiệu quả cao ở giai đoạn sớm, khi chỏm chưa sụp, còn nếu phát hiện muộn thì kết quả hạn chế.
Áp dụng khi chỏm xương đùi đã sụp, biến dạng hoặc đau không còn đáp ứng với điều trị khác. Thay khớp giúp bệnh nhân hết đau và đi lại tốt trở lại. Tuy nhiên đây là phẫu thuật lớn, cần thời gian hồi phục và khớp nhân tạo có tuổi thọ nhất định (thường 15–20 năm).
