Viêm gân gót Achilles là gì? Tại sao hay gặp ở người chơi thể thao

Viêm gân gót Achilles là gì? Vì sao người chơi thể thao dễ gặp?

Gân gót Achilles là gân lớn nhất và khỏe nhất trong cơ thể, nối cơ bắp chân với xương gót. Gân này đóng vai trò quan trọng trong các động tác chạy, bật nhảy, tăng tốc và đổi hướng. Khi gân bị quá tải lặp đi lặp lại, các sợi gân có thể bị tổn thương vi thể và dẫn đến viêm gân gót Achilles.

Người chơi thể thao dễ gặp tình trạng này vì:

• Gân gót phải chịu lực kéo lớn và liên tục
• Cường độ tập luyện cao nhưng thời gian hồi phục không đủ
• Thường xuyên thực hiện các động tác bật nhảy, tăng tốc đột ngột

  

Nếu không được nhận diện sớm, viêm gân gót Achilles có thể tiến triển âm thầm và gây đau kéo dài.

Nguyên nhân gây viêm gân gót Achilles khi chơi thể thao

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến viêm gân gót Achilles, trong đó phổ biến nhất là quá tải – tức gân phải chịu lực kéo lặp đi lặp lại vượt quá khả năng thích nghi và hồi phục. Với người chơi thể thao, gân gót thường “chịu trận” trong các động tác chạy tăng tốc, bật nhảy, đổi hướng liên tục. Nếu bạn tăng tải quá nhanh hoặc hồi phục không đủ, các tổn thương vi thể sẽ tích tụ dần và hình thành viêm.

Một số yếu tố thường gặp gồm:

• Tăng cường độ tập luyện quá nhanh: tăng quãng chạy, tăng số buổi tập, tăng tốc độ hoặc chuyển sang bài tập nặng hơn đột ngột. Đây là “cú sốc” khiến gân không kịp thích nghi.
• Khởi động không kỹ: khi cơ và gân chưa được làm nóng, độ đàn hồi kém, nguy cơ căng kéo và vi chấn thương tăng rõ rệt.
• Giày không phù hợp: giày đế quá cứng, mòn đế, thiếu nâng đỡ gót hoặc không phù hợp kiểu bàn chân (bàn chân bẹt, lật trong/lật ngoài) có thể làm sai trục chịu lực, khiến gân gót bị kéo lệch và quá tải.
• Cơ bắp chân căng, yếu hoặc mất cân bằng: cơ bắp chân quá căng làm tăng lực kéo lên gân; trong khi cơ yếu hoặc mất cân bằng (một bên mạnh, một bên yếu) khiến lực phân bố không đều, gân dễ bị kích ứng.
• Mặt sân và điều kiện tập luyện: chạy trên sân quá cứng, trơn, dốc hoặc không bằng phẳng làm thay đổi cách tiếp đất, tăng va chạm và tăng nguy cơ quá tải gân gót.
• Kỹ thuật vận động chưa tối ưu: tiếp đất gót quá mạnh, sải chân dài, đổi hướng gấp hoặc bật nhảy liên tục mà thiếu kiểm soát cũng là yếu tố góp phần gây viêm.

Ngoài ra, việc cố tập khi đã có đau nhẹ là nguyên nhân khiến tình trạng dễ chuyển sang mạn tính. Nhiều người thấy đau lúc khởi động nhưng “vào bài” lại đỡ nên tiếp tục tập. Thực tế, đó là dấu hiệu gân đang bị kích ứng. Nếu vẫn cố duy trì cường độ, các tổn thương nhỏ ở gân gót sẽ tích tụ dần, làm viêm gân gót Achilles kéo dài, khó hồi phục và tăng nguy cơ tái phát.

Dấu hiệu và triệu chứng viêm gân gót Achilles thường gặp

Các triệu chứng của viêm gân gót Achilles thường khởi phát âm thầm, không ồ ạt ngay từ đầu mà tăng dần theo thời gian, đặc biệt ở người chơi thể thao. Chính vì tiến triển chậm và dễ nhầm với đau cơ thông thường nên nhiều người thường chủ quan, tiếp tục tập luyện cho đến khi tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Những biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Đau vùng gót sau hoặc dọc theo gân gót: cơn đau thường khu trú phía sau cổ chân, có thể lan dọc theo chiều dài gân. Đau rõ nhất khi bắt đầu vận động sau thời gian nghỉ, chẳng hạn như những bước chạy đầu tiên hoặc khi vừa đứng dậy buổi sáng.
• Cứng gân vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi: nhiều người cảm thấy gân gót “cứng như dây đàn”, phải đi lại một lúc hoặc khởi động nhẹ mới thấy dễ chịu hơn. Đây là dấu hiệu rất điển hình của viêm gân.
• Đau tăng khi chạy, bật nhảy hoặc leo cầu thang: các hoạt động cần lực đẩy của bàn chân sẽ làm gân gót phải chịu tải lớn, khiến cơn đau tăng rõ. Ở giai đoạn nặng hơn, đau có thể xuất hiện cả khi đi bộ nhanh hoặc đứng lâu.
  Sưng nhẹ, nóng hoặc dày lên ở vùng gân: khi sờ vào gân gót, bạn có thể cảm thấy vùng này dày hơn bên đối diện, ấn đau hoặc có cảm giác ấm nóng do phản ứng viêm tại chỗ.
• Cảm giác yếu lực khi đẩy bàn chân: người bệnh có thể thấy chân bên đau “đạp không chắc”, giảm sức bật khi chạy hoặc khó thực hiện các động tác cần lực từ bắp chân.

Ở giai đoạn sớm, cơn đau do viêm gân gót Achilles có thể giảm dần khi “vào guồng” tập luyện, khiến người chơi thể thao lầm tưởng rằng gân đã “giãn ra” và tiếp tục tập bình thường. Tuy nhiên, đây lại là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cho thấy gân đang bị quá tải. Nếu tiếp tục cố tập, tình trạng viêm có thể tiến triển nặng hơn, kéo dài dai dẳng hoặc dẫn đến tổn thương mạn tính, thậm chí tăng nguy cơ rách hoặc đứt gân về sau.

Viêm gân gót Achilles có nguy hiểm không? Khi nào cần nghỉ tập?

Bản thân viêm gân gót Achilles không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng lại rất nguy hiểm với sự nghiệp và khả năng vận động nếu không xử lý đúng.

Nếu tiếp tục tập luyện khi gân đang viêm, nguy cơ có thể gặp:

• Viêm gân kéo dài, khó hồi phục
• Thoái hóa gân gót
• Đứt gân Achilles – chấn thương nặng, cần phẫu thuật

Bạn nên nghỉ tập hoặc giảm tải ngay khi:

• Đau gót kéo dài nhiều ngày không giảm
• Đau tăng dần theo mỗi buổi tập
• Đau kèm sưng rõ hoặc yếu lực bàn chân
• Đau ảnh hưởng đến dáng đi, dáng chạy

Nghỉ ngơi đúng lúc là yếu tố quan trọng giúp viêm gân gót Achilles không tiến triển nặng hơn.

Điều trị và phục hồi viêm gân gót Achilles để sớm quay lại tập luyện

Điều trị viêm gân gót Achilles không chỉ là giảm đau, mà quan trọng hơn là phục hồi gân và ngăn tái phát. Các nguyên tắc chính bao gồm:

• Giảm tải và nghỉ ngơi có kiểm soát, tránh dừng vận động hoàn toàn quá lâu
• Giãn cơ và tăng cơ bắp chân đúng kỹ thuật
• Chườm lạnh/ấm tùy giai đoạn viêm
• Điều chỉnh giày và mặt sân tập luyện
• Tránh tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài

Ở những trường hợp đau dai dẳng, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng lớn đến vận động, người bệnh nên được đánh giá chuyên sâu để xác định mức độ tổn thương gân gót Achilles, tránh tự xử lý sai cách khiến gân yếu và dễ tái phát.

Tại SMED, bác sĩ cơ xương khớp sẽ thăm khám và đánh giá chức năng gân – cơ – khớp, từ đó xây dựng phác đồ điều trị và phục hồi cá nhân hóa. Mục tiêu không chỉ giảm đau mà còn giúp người chơi thể thao quay lại tập luyện an toàn, hạn chế tái phát và bảo tồn gân gót lâu dài.

Nếu bạn hay người thân của bạn đang gặp các vấn đề về xương khớp, hãy liên hệ đến phòng khám y học cổ truyền SMED để được tư vấn, thăm khám và điều trị sớm.